Dugotrajne, mukotrpne i često neizvjesne procedure i postupke ostvarivanja prava u različitim oblastima najadekvatnije može prekinuti jedinstveno vještačenje invaliditeta, čiji se početak primjene očekuje od 1. jula 2026. Jedinstveno vještačenje i novine koje sa sobom donosi Zakon o jedinstvenom vještačenju invaliditeta predstavljaju promjenu paradigme i pristupa prema invaliditetu kao razvojnom društvenom konceptu i pitanje pristupa i procjene invaliditeta premještaju sa dominantno medicinskog modela pristupa na pristup invaliditetu zasnovan na ljudskim pravima.
U cilju promocije, afirmacije i zagovaranja važnosti primjene jedinstvenog vještačenja invaliditeta, pritom dugotrajno iščekujući pozitivne promjene koje, vjerujemo, najadekvatnije može donijeti reforma jedinstvenog vještačenja, Udruženje mladih sa hendikepom Crne Gore (UMHCG) je prisustvujući Prvoj konferenciji povodom Svjetskog dana osoba s autizmom, koja je održana 2. aprila 2026. u Velikoj Sali Skupštine Crne Gore, uputilo pitanje resornom ministru.
Nina Golubović, programska asistentkinja u UMHCG-u je iskoristila priliku da cjelokupnom društvu, institucijama sistema, donosiocima odluka na svim nivoima i stručnjacima skrene pažnju na važnost kontinuirane podrške i rada u cilju pravne sigurnosti, zaštite, pristupa pravima i podršci za djecu i odrasle iz spektra i njihove porodice.
Ovim putem, obratila se ministru socijalnog staranja, brige o porodici i demografije Damiru Gutiću s upitom o planu Vlade i resora na čijem je čelu za premošćavanje kašnjenja u primjeni Zakona o jedinstvenom vještačenju invaliditeta i dostizanju rokova koje Vlada i Ministarstvo nijesu ispoštovali. UMHCG je podsjetilo na značaj reforme jedinstvenog vještačenja, kako za djecu i odrasle iz spektra autizma, tako i za sve druge kategorije osoba s invaliditetom.
Ministar Gutić naveo je da je u toku intezivan rad na završetku Uredbe o jedinstvenoj metodologiji vještačenja invaliditeta, te da je sedmica koja je prethodila Konferenciji bila posvećena usaglašavanju Uredbe sa drugim resorima i organizacijama osoba s invaliditetom. Naznačio je da će Predlog Uredbe biti završen u aprilu, a da se očekuje da će ona od strane Vlade biti donešena u maju 2026. Po mišljenju ministra Gutića, ovim bi se stvorili preduslovi za ubrzanu realizaciju ostalih aktivnosti, prije početka primjene Zakona, u dijelu otpočinjanja procesa jedinstvenog vještačenja predviđenog za 1. jul 2026.
Pored Uredbe, u završnoj fazi su i podzakonska akta: Pravilnik o načinu podnošenja i sadržaju zahtjeva za vještačenje, Pravilnik o broju, sastavu i načinu rada prvostepene komisije, kao i Pravilnik o sastavu i načinu rada drugostepene komisije. Po riječima ministra Gutića, donošenje navedenih pravilnika očekuje se u maju.
UMHCG je kao konačni zaključak od ministra Gutića dobio tvrdnju da i ukoliko bude bilo kašnjenja u primjeni Zakona o jedinstvenom vještačenju invaliditeta, to kašnjenje neće biti veliko, pri čemu konstatujemo da je ministar bio neodređen oko konkretnih rokova propisanih Zakonom.
Svakako podvlačimo da je sam kvalitet procesa važniji nego puko dostizanje rokova. U skladu sa tim, nastavljamo kontinuirano praćenje procesa i primjene Zakona o jedinstvenom vještačenju invaliditeta, metodologije jedinstvenog veštačenja, kao i izbor kadra u Zavodu, a u narednim mjesecima aktivnosti u tom pravcu realizujemo kao dio projekta Reformu (p)okreni, uz finansijsku podršku NVO MANS i NVO Naša akcija koji sprovode projekat Osnaživanje glasova zajednice: Zalaganje za pravdu i vladavinu prava (Empowering Community Voices: Advocating for Justice and Rule of Law) finansiran od strane Evropske unije preko Delegacije EU u Crnoj Gori.
Ovaj sadržaj isključiva je odgovornost autora i ne odražava nužno stavove Evropske unije.