Tokom prethodnih deset dana, putem besplatne pravne pomoći (BPP) Udruženja mladih sa hendikepom Crne Gore (UMHCG), pružili smo ukupno 40 savjeta i informacija.

Obraćanja su se i ovog puta u najvećoj mjeri odnosila na ostvarivanje i zaštitu prava osoba s invaliditetom u različitim oblastima života, status predmeta i postupke pred nadležnim institucijama.

U cilju pravovremenog informisanja i olakšavanja pristupa informacijama svim zainteresovanim osobama, u nastavku dijelimo sadržaj najčešćih tema i pitanja, kao i odgovore koje smo davali.
 

1. Ponovo pitanje koje u najvećoj mjeri opterećuje osobe s invaliditetom spada u domen socijalnhe zaštite, a riječ je o ostvarivanju prava na dodatak za njegu i pomoć i ličnu invalidninu

U vezi s navedenim zbog nemogućnosti ostvarivanja ovih prava, pokrenuto je ukupno sedam drugostepenih postupaka pred nadležnim ministarstvom odnosno sporova pred Upravnim sudom, s ciljem preispitivanja donesenih odluka i zaštite prava građana.

Za više informacija o ovoj temi, upućujemo na prethodno objavljene odgovore UMHCG, kao i na važeće propise kojima se uređuju prava iz oblasti socijalne i dječje zaštite.

2. Kašnjenje isplate subvencija iz Fonda za profesionalnu rehabilitaciju

Ponovo su nam se obraćali poslodavci i druge zainteresovane osobe s pitanjima o višemjesečnom kašnjenju isplate subvencija iz sredstava Fonda za profesionalnu rehabilitaciju i zapošljavanje lica sa invaliditetom, kao i o rokovima za isplatu zaostalih potraživanja.

UMHCG je ovim povodom u proteklom periodu pokrenulo inicijative i komunikaciju s nadležnim institucijama. Očekujemo početak zaostalih isplata u najskorijem roku i pozivamo poslodavce da uredno podnose dokumentaciju kako bi im sredstva bila isplaćena za zaostale mjesece. 

Ukoliko se to ne desi do kraja oktobra, pozivamo sve osobe s invaliditetom koje ne primaju redovno zaradu, kao i poslodavce ukoliko nijesu u mogućnosti isplatiti istu da nam se obrate pisanim putem.

3. Početak jedinstvenog vještačenja invaliditeta i ishodi postupka vještačenja

U prethodnom periodu ponovo su nam upućivana pitanja o početku jedinstvenog vještačenja invaliditeta, metodologiji i postupku vještačenja, kao i ishodu samog postupka. Dio pitanja odnosio se na procjenu radne sposobnosti i ponovno utvrđivanje statusa lica sa invaliditetom. Uz to dobili smo i upit kako će ubuduće biti realizovane mjere profesionalne rehabilitacije i ko će sprovoditi taj postupak. 

U vezi s ovim pitanjima, podsjećamo na ranije objavljene informacije o početku primjene jedinstvenog vještačenja, kao i na odredbe Zakona o jedinstvenom vještačenju invaliditeta koje se odnose na ponovno utvđivanje statusa i rokove za podnošenje zahtjeva.

Prema važećem Zakonu, početak jedinstvenog vještačenja planiran je za 1. decembar 2026, a zahtjevi za vještačenje podnose se Zavodu za jedinstveno vještačenje invaliditeta. Ukoliko dođe do kašnjenja u početku primjene metodologije jedinstvenog vještačenja i samog postupka vjeptaćenja, Zakon će morati ponovo da se izmijeni i rok odloži.

Nadalje, kada je riječ o ponovnom utvrđivanju statusa i procjeni radne sposobnosti, ukazali smo na koga se odnose navedene odredbe, te da će se u toku postupka vještačenja, kada je to primjenljivo, procjenjivati i radna sposobnost. S druge strane, Zavod za jedinstveno vještačenje invaliditeta neće, niti po zakonu može realizovati mjere profesionalne rehabilitacije. Iste ostaju u nadležnosti resora zaduženog za oblast rada, profesionalne rehabilitacije i zapošljavanja. Međutim, od ishoda postupka jedinstvenog vještačenja invaliditeta može zavisi ko će biti direktno upućen na mjere profesionalne rehabilitacije propisane Zakonom o profesionalnoj rehabilitaciji i zapošljavanju lica sa invaliditetom, kao i sama procjena radne sposobnosti. 

Naime, prema važećoj Uredbi o metodologiji jedinstvenog vještačenja invaliditeta, proc­je­na rad­ne spo­sob­no­sti vrši se na osno­vu ste­pe­na ošte­će­nja or­ga­ni­zma i ste­pe­na funk­ci­o­nal­nog sta­tu­sa, kao i proc­je­ne mo­gu­ćno­sti za­po­sle­nja, zad­rža­va­nja za­po­sle­nja i upu­ći­va­nja u mje­re pro­fe­si­o­nal­ne re­ha­bi­li­ta­ci­je.

Kad se proc­je­na rad­ne spo­sob­no­sti vrši zbog uklju­či­va­nja na trži­šte rada ili zad­rža­va­nja za­po­sle­nja, proc­je­na se vrši na­kon spro­ve­de­nih mje­ra pro­fe­si­o­nal­ne re­ha­bi­li­ta­ci­je, u skla­du sa po­seb­nim za­ko­nom. U tom slučaju, rje­še­nje koje do­no­si di­rek­tor ili Uprav­ni od­bor Za­vo­da za je­din­stve­no vje­šta­če­nje in­va­li­di­te­ta, na osno­vu na­la­za i mi­šlje­nja pr­vo­ste­pe­ne ili dru­go­ste­pe­ne ko­mi­si­je za vje­šta­če­nje, sad­rži i pred­log za upu­ći­va­nje u mje­re pro­fe­si­o­nal­ne re­ha­bi­li­ta­ci­je. Detaljnije informacije dostupne su u navedenoj uredbi. 

4. Primjena takozvanog „EURO modela“ i položaj zaposlenih osoba s invaliditetom

Među ponovljenim obraćanjima bila su i pitanja u vezi s primjenom takozvanog „EURO modela“, kao i zabrinutost povodom najava o mogućim otkazima zaposlenim osobama s invaliditetom.

Tim povodom već smo se obratili nadležnim institucijama i očekujemo odgovore na naša obraćanja, kao i direktnu podršku Vlade poslodavcima koji zapošđljavaju osobe s invaliditetom, među kojima su i nevladine organizacije i mala i srednja preduzeća, a ne samo javni sektor ili biznis sektor koji je u povoljnijoj pozciji od onih koji se samofinansiraju. 

UMHCG će i u narednom periodu nastaviti da pruža besplatnu pravnu pomoć i informiše javnost o najčešćim pitanjima iz oblasti prava osoba s invaliditetom. 

U cilju izbjegavanja ponavljanja već objavljenih sadržaja, nastojaćemo da nova obraćanja povežemo s prethodno objavljenim odgovorima i dostupnim relevantnim informacijama, uz zaštitu privatnosti osoba koje nam se obraćaju.

Zbog navedenog vas pozivamo da redovno pratite zvanične kanale komunikacije UMHCG